Şeytan Melek Midir?

Halk arasında ve bazı farklı inanç sistemlerinde şeytanın (İblis'in) "kovulmuş bir melek" olduğu yönünde yaygın ama yanlış bir bilgi vardır. Ancak İslam inancına ve Kur'an-ı Kerim'in açık hükümlerine göre; şeytan kesinlikle bir melek değildir, o cinlerdendir.

Kur'an-ı Kerim'de Şeytanın Türü

İblis'in melek olmadığını kanıtlayan en net delil, Kur'an-ı Kerim'deki Kehf Suresi'nin 50. ayetidir. Yüce Allah bu ayette şöyle buyurur:

"Hani biz meleklere, 'Âdem'e secde edin' demiştik. İblis hariç hepsi secde ettiler. O cinlerdendi ve Rabbinin emrinden dışarı çıktı..."

Bu ayet-i kerime, İblis'in melekler türünden değil, cinler türünden olduğunu hiçbir şüpheye yer bırakmayacak şekilde açıklar.

Yaratılış Maddeleri Farklıdır

Melekler ve cinlerin yaratılış maddeleri birbirinden tamamen farklıdır. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) bir hadis-i şeriflerinde bu farkı şöyle beyan etmiştir:

"Melekler nurdan yaratıldı. Cinler ise dumansız, yalın bir ateşten yaratıldı. Âdem de size vasfedilen şeyden (topraktan) yaratıldı." (Müslim, Zühd, 60)

Şeytan da Araf Suresi 12. ayette Allah'a isyan ederken, "Beni ateşten yarattın, onu (Âdem'i) ise çamurdan yarattın" diyerek kendi yaratılış maddesinin ateş olduğunu itiraf etmiştir. Melekler ateşten değil nurdan yaratıldıkları için, İblis'in melek olması imkansızdır.

İrade ve İsyan Farkı

İblis'in melek olmadığını gösteren bir diğer önemli husus, "irade" meselesidir.

Meleklerin Özellikleri: Meleklerin nefisleri ve serbest iradeleri yoktur. Sadece Allah'a itaat etmek üzere programlanmışlardır. Kur'an'ın ifadesiyle, "Allah'ın kendilerine buyurduğuna karşı gelmezler ve emredildiklerini yaparlar" (Tahrim, 6). Asla günah işlemez ve isyan edemezler.

Cinlerin Özellikleri: Cinler ise tıpkı insanlar gibi serbest iradeye (seçme hakkına) sahiptirler. İman edenleri olduğu gibi, inkar edenleri de vardır. İblis, sahip olduğu bu serbest iradeyi kullanarak kibirlenmiş ve Allah'ın emrine isyan edebilmiştir.

Peki Neden Meleklerin Arasındaydı?

Akıllara "Madem İblis cindi, neden 'Meleklere secde edin dedik' emrinin muhatabı oldu ve onların arasındaydı?" sorusu gelebilir.

İslam alimlerinin açıklamalarına göre; İblis başlangıçta Allah'a çokça ibadet eden, son derece bilgili ve takva sahibi bir cindi. Bu yoğun ibadetleri ve itaati sebebiyle Allah onu meleklerin makamına yükseltmiş, onların arasına katmış ve hatta onlara hocalık yapacak bir seviyeye getirmişti. Ancak Hz. Âdem yaratılıp da ona secde (saygı) edilmesi emredilince, İblis'in içindeki kibir ve gurur ortaya çıktı. "Ben ondan üstünüm" diyerek isyan etti ve o yüce makamdan ebediyen kovuldu.